Online Inspiratie: Kunstcommissies Uitgelicht

 

Op deze pagina plaatsen we voorbeelden van kunstcommissies: wie zijn zij en wat doen zij? We laten hen aan het woord over enkele projecten die zij hebben georganiseerd in hun kerk. Hiermee willen we een kijkje geven in wat er in het land gebeurt en zo andere kunstcommissies inspireren.

 

 

 

Kunst in de kerkgroep Oosterlichtkerk te Huizen
en de Protestantse Gemeente Huizen

PKN

 

Waarom een kunstcommissie?

In 2011 heeft toenmalig dominee Jan Glazema de kunst in de kerkgroep opgericht in de Oosterlichtkerk in Huizen. De gedachte was dat kunst kan bijdragen aan de geloofsbeleving en het kerkzijn, kunst hoort er gewoon bij. Ook vond men o.a. een waarde van kunst dat het op een andere manier kan raken, directer. De kunstcommissie bestaat uit mensen die affiniteit hebben met kunst. Ik heb de commissie ruim 3 jaar geleid, nadat Jan Glazema was vertrokken als predikant. Inmiddels is het team interkerkelijk met de 3 PKN-kerken in Huizen: Oosterlichtkerk, Goede Herderkerk en Kruiskerk.

Kunstprojecten in de kerk: 5 voorbeelden

Exposities van gemeenteleden en beroepskunstenaars

Er wordt geëxposeerd a.d.h.v. een thema, door gemeenteleden en kunstenaars die een relatie hebben met de gemeente. Na 2 jaar alleen in de Oosterlichtkerk te hebben geëxposeerd, besloten we een interkerkelijk team op te zetten voor een gezamenlijke expositie. Er werd in 3 kerken geëxposeerd. O.a. "Geestdrift" en "Jij, ik…Wij". In een speciale workshop maakten jongeren hun eigen werk voor de expositie. Tijdens de expositie leidde Ds. Geertje de Vries een kunstgesprek a.d.h.v. haar eigen methode. Ook kinderen exposeerden.

 

 

.

 

Beeldend Bezinnen Advent

Schilderavonden rondom Advent. Er werd geschilderd bij een Bijbeltekst en bijpassend gedicht. Hier haalden de deelnemers hun eigen thema uit. De resultaten werden week na week opgehangen in de kerkzaal.

 

 

Kunst in de Stille Week

In de Stille Week, in de 40-dagentijd werd kunst op een interactieve manier ingezet tijdens de vespers. Drie kunstwerken van Marijke Snoek werden verweven in het weekthema: de kunstwerken beeldden emoties uit van betrokkenen bij het lijden en de opstanding van Jezus. In de Stille Week stond telkens een ander kunstwerk uit de serie centraal, passend bij het Bijbelgedeelte en de emotie in het verhaal. Tijdens de 3 vesperavonden was er steeds een moment waarop de aanwezigen uit een veelheid van gezichten een foto konden uitkiezen met een emotie die zij passend vonden bij het gelezen Bijbelgedeelte.
                                                                                      De foto’s werden op een bord bevestigd.

 

 

Pinksterfestival

Van Hemelvaartsdag t/m Pinksteren vonden verschillende activiteiten plaats, waaronder: een expositie door een lokale kunstenaar, een filmvertoning en een lezing over kunst uit de kunsthistorie met kunst over Pinksteren.

 

 

 

 

 

 

 

 

Filmproject: Generation Conversation

Er werden 5 interviews gefilmd, waarbij steeds twee verschillende generaties met elkaar in gesprek gingen over God in hun leven. Kinderen, jongeren, volwassenen en senioren. Een samenvatting van deze ontmoetingen werd als film vertoond tijdens de kerkdienst.

 

Tip voor andere kunstcommissies

Betrek steeds zoveel mogelijk geledingen in de kerk bij de kunstprojecten. Overleg waar nodig over bijvoorbeeld het gebruik van de ruimte, inbedding in een kerkdienst, het betrekken van kinderen. Zo wordt het een project van iedereen.

(Grady van den Bosch)

 

 

 

Kunst in de kerk: De Zwaan te Amersfoort

Lutherse Kerk (PKN)

 

Waarom een kunstcommissie?

Kunst en kerk zijn BFFs

In de Amersfoortse Zwaan, een middeleeuwse kleine kapel in de binnenstad van Amersfoort, neemt kunst een grote plaats in. Het is naast muziek een van de talen waarin we communiceren. We streven ernaar dat de kerk en de kunst elkaar wederzijds verrassen, versterken, verdiepen. Dat lukt het beste als kunst geen plaatje wordt bij het praatje van de kerk. Met 'plaatje' doe je kunst tekort, met 'praatje' de kerk. Telkens blijkt dat kunstenaars goed uit de voeten kunnen met de thema's van de kerk, als je die formuleert als bijvoorbeeld: vruchtdragen, roeping, dood en leven, paradijs, visioen, verwarring, wonder, woede, jezelf en de ander.  Kunstenaars weten mensen te raken en helpen om de eigen kerkelijke traditie opnieuw, en scherper te verstaan. Omgekeerd gebeurt het dat een (niet religieuze) kunstenaar diep ontroerd was dat zijn werk in een eeuwenoud ritueel van Allerheiligen werd gebruikt. Het gaf aan zijn werk een nieuwe lading en verdieping.

 

Kunstprojecten in de kerk: drie voorbeelden

Jona

We wilden geen expositie in de kerk, maar we wilden dat de kerk zelf een kunstwerk werd. We wilden de symbolische en verbeeldingskracht van de ruimte benutten. Wat is een kerk, waartoe dient die, wat betekent deze ruimte?  Met die vraag benaderde ik als stadsdominee de Amersfoortse groep kunstenaars “16C”. De groep was meteen enthousiast en besloot de uitdaging aan te nemen. We kozen als beeld de schuilplaats. En als verhaal: Jona in de walvis. Er volgde een half jaar van voorbereiding: eerst een les in lezen, om het oude Bijbelverhaal nieuw te leren verstaan. Daarna brainstorm en ieders eigen kunstzinnige doordenking, rekening houdend met wat er wel en niet kon in een rijksmonumentale kleine kapel.

Het resultaat was een kerk die vol kwam te hangen met kranten, uit alle werelddelen verzameld. Wie binnenkwam moest zich een weg banen door het wereldnieuws. Maar in het midden werd de krantenzee lichter tot sereen wit en ontstond een open ruimte. Zo voelde bezoekers hoe ze zich door de ingewikkelde samenleving en de waan van de dag heen een weg moesten zoeken. Het riep de vraag van Jona op: wil je gestuurd worden naar de grote stad Ninevé, wil je iets te maken hebben met andere mensen, waar ligt jouw verantwoordelijkheid voor anderen? Waar vindt je een rustpunt? En hoe ga je vervolgens weer op weg?

Het project omvatte verder een viering (tussen de kranten!) waarbij het Bijbelverhaal integraal voorgelezen werd, muziek en dansperformance: "Jona en het water" en een gesprek met een coach die vertelt hoe hij de 'casus Jona' in zijn praktijk verder zou helpen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De gespreksserie 'Eye-openers'

Elke maand vroegen we een kunstwerk in bruikleen van een kunstenaar uit de stad. Niet een hele expositie, maar slechts een werk, zodat het alle aandacht kreeg. Het kiezen van een werk ging in samenspraak met de kunstenaar en mijn selectiecriterium was: roept het werk voldoende thema's op en geeft het voldoende open ruimte om eigen interpretaties en gevoel in te brengen? Vaak kozen we abstracte werken. Elke maand kwam een groep van ongeveer tien (wisselende) deelnemers om een gesprek over het kunstwerk te hebben onder de noemer 'Eye-openers'. Gewoon maar kijken, en benoemen wat je ziet. Meestal (dat is het leukste) in aanwezigheid van de kunstenaar zelf, die pas als laatste iets mocht zeggen, maar vaak verrast en geroerd was door wat mensen allemaal beleven aan het werk. Als gespreksleider nam ik een verdiepende tekst mee die ik had uitgezocht: een gedicht, Bijbeltekst, eigen meditatieve tekst die het kunstwerk bij mij had opgeroepen. Het leukste is de week erna als je weer in de kerk komt en het kunstwerk ziet hangen maar het nu combineert met de associaties van de andere deelnemers aan het gesprek, die jouw ogen geopend hebben voor dingen die je eerder niet zag. 

("Gluurhuis": Gonneke Prak >>)

 

Allerheiligen

Portretten Robert van Keppel, dertig gezichten keken je aan en gaven de viering van Allerheiligen (gedenken van gestorvenen) een extra dimensie. Dit zijn alle mensen die er niet zijn, maar die in ons hart leven.

 

 

 

 

 

 

 

Tip voor andere kunstcommissies

Onze tip aan anderen is vooral: zoek de samenwerking met plaatselijke Kunstkijkroutes, Open Ateliers, tekenscholen e.d. en help ze van hun veronderstelling af dat 'niet-christelijke kunst' niet passend en niet welkom is in de kerk.

 

(Ds. Diederiek van Loo, stadsdominee Amersfoort)

 

 

 

Commissie Kunst in de Kerk: Immanuelkerk te Delft

Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt

 

Waarom een kunstcommissie?

Omdat we het belangrijk vinden om in de kerkdienst niet alleen aandacht te hebben voor het woord (de preek) en mooie muziek, maar ook voor beeld. Zo kunnen we in de eredienst meerdere zintuigen gebruiken, naast onze oren ook onze ogen. Door woorden te vertalen naar beelden, komt de betekenis soms dichterbij. De commissie ontstond nadat de kerkenraad een creatief therapeute in onze gemeente vroeg om nieuwe liturgische kleden te ontwerpen en te maken.

Kunstprojecten in onze kerk

We hebben verschillende projecten gedaan, zoals de kanselkleden en projecten rondom feestdagen. We proberen gemeenteleden daarbij te betrekken.

 

Kanselkleden ontwerpen en maken

Met de ingebruikname van een (voor ons) nieuw kerkgebouw, wilde de kerkeraad graag nieuwe, eigentijdse kanselkleden. Er zijn vier kleden ontworpen rondom het kerkelijk jaar. Bij het maken van de kleden zijn kerkleden uitgenodigd om een ochtend mee te werken. Tijdens het weken ontstonden er mooie gesprekken. In een speciale kerkdienst zijn de kleden in gebruik genomen. De kanselkleden en uitleg over de betekenis zijn te zien op de website van de Immanuelkerk.

 

 

 

 

 

 

 

 

Kerst: moderne foto's van het oude kerstverhaal

We hebben het kerstverhaal uitgebeeld in hedendaagse foto’s, gemaakt in samenwerking met een professionele fotograaf uit onze gemeente. Gemeenteleden verbeeldden de hoofdrolspelers uit het kerstverhaal, waardoor het verhaal meer binnen kwam. Heel mooi aan dit project was de afstemming tussen de preekthema’s en de foto’s. In de zes adventsweken, was er elke week een nieuw thema met een nieuwe foto. De gemeente keek elke zondag uit naar de nieuwe foto. Hieronder enkele foto's.

 

(Foto's: Jan van Doornik (www.janvandoornik.nl

 

Doopjurkjesexpositie

Voor een doopzondag organiseerden we een tentoonstelling van doopjurkjes van gemeenteleden. Deze doopjurkjes hingen we op in de kerk, met een foto van de dopeling eraan, en een kort verhaaltje over de jurk (wie heeft hem gemaakt, en wie heeft hem allemaal gedragen). Door verschillende generaties werd soms steeds eenzelfde doopjurk gebruikt, gemaakt bijvoorbeeld door oma. Het benadrukt dat we allemaal gedoopt zijn, God gaat met de geslachten mee. Tijdens het bekijken van de doopjurkjes op de tentoonstelling ontstonden spontane gesprekjes over de traditie van de doorjurk.

 

 

 

 

 

 

Pasen: verbeeldingen rondom het kruis

In de periode naar Pasen toe staat er bij ons in de kerk vaak een heel groot kruis. We maakten rond het paasverhaal silhouetten, uitgezaagd op het bedrijf van een gemeentelid. De silhouetten werden zwart geschilderd. De thema’s waren weer passend bij de preek; het brood wat werd gebroken, een doornenkrans, Petrus, en op Goede Vrijdag een piëta. Op paasmorgen maakten de zwarte figuren plaats voor een wit silhouet; een vrouw met haar armen uitgestrekt naar het kruis, en versierden we het kruis met bloemen.

 

Pinksteren: vogels van de kinderen

Voorafgaand aan Pinksteren vroegen we de kinderen op de kinderclubs om vogels te knippen en vouwen. Op deze vogels schreven ze de ‘gaven van de Geest’ Met Pinksteren hingen we ze voor in de kerk aan een mobile met onzichtbaar (vis)draad. Deze vogels gingen heel mooi heen en weer op de luchtstroom; de Geest was aanwezig! Voor de kinderen is het leuk om bij te dragen, mensen gaan na de kerkdienst even kijken bij de mobile en praten erover met elkaar.

 

 

 

 

 

 

Tips voor andere kunstcommissies

Beeldende bijdragen in de eredienst komen het best tot zijn recht wanneer er afstemming is met de preek en de muziek en eventueel andere bijdragen tijdens de dienst. Het bedenken en maken van iets, kost vaak veel tijd. Helemaal als je daar gemeenteleden bij wil betrekken, begin daarom al vroeg.

Wat wij van andere kunstcommissies willen leren/weten?

  1. Hoe kun je op een kring een (bestaand) kunstwerk bespreken, hoe kies je een dergelijk kunstwerk, en hoe zorg je voor voldoende diepgang in een dergelijk gesprek / welke vragen zijn geschikt (ooit was er iemand op de dag van het platform Kunst in de kerk, die daar iets over verteld heeft, ik heb behoefte aan een soort handleidinkje). Idem voor een creatieve bijbelkring/studie dmv schilderen of boetseren.
  2. Hoe kun je kunst van anderen gebruiken in de dienst, en welke mogelijkheden zijn daarvoor, en waar moet je aan denken bv verzekering?
  3. Het lijkt me leuk om nog eens een soort tentoonstelling van werken van kerkleden te organiseren rondom een thema. Misschien kan iemand daar iets over vertellen?

 

(Nelleke de Leeuw, Willemien van Vliet en Caroelien Schuurman)